Algemene Informatie De laatste tijd wordt er in de media nogal eens aandacht besteed aan houtkachels.
Ze zijn soms een bron van ergernis, in de buurt. Een reden waarom er dan ook een milieukeur voor kachels voor vaste brandstoffen moet komen.

In onderstaand artikel zal duidelijk worden waarom een tegelkachel uit oogpunt van milieu en gezondheid een ideale houtkachel is.

Convectiewarmte
In ons klimaat is een goede warmtebron belangrijk voor ons gevoel van comfort en behaaglijkheid binnenshuis. Veel huizen worden verwarmd door een cv- of heteluchtinstallatie.
Bij deze verwarmingssystemen, en ook bij gaskachels, is er spraken van zgn. convectiewamte. Dit houdt in dat de lucht in huis wordt verwarmd. Door de ontstane circulatie van die lucht verspreidt de warmte zich in de kamer(s).
Deze convectiewarmte heeft een aantal nadelen:

Warme lucht stijgt op en koude lucht daalt. Hierdoor ontstaat de eerdergenoemde circulatie, maar ook het "warm hoofd/koude voeteneffect".
Bewegende lucht brengt stofcirculatie met zich mee. Stoffige lucht is niet bevorderlijk voor de gezondheid, zeker niet voor CARA- en allergiepatiënten.
Bovendien verschroeit het stof op de hete oppervlakten van het verwarmingstoestel, waarbij schadelijke ureumdampen kunnen ontstaan. Ook de stofmijt vaart wel bij convectiewarmte.
Warme lucht verliest vocht door condensatie op koude ramen en muren. Hierdoor ontstaat droge lucht. Eventueel vochtig geworden muren verliezen een deel van hun isolerende werking.
Warme lucht verdwijnt snel uit ons huis via kieren en opengaande deuren. Hierdoor is steeds extra brandstof nodig om de temperatuur op peil te houden. Een ander gevolg hiervan was onze "nationale kierenjacht", waardoor de luchtverversing binnenshuis behoorlijk afnam, met alle gevolgen vandien voor de kwaliteit van ons binnenmilieu.


Stralingswarmte
Stralingswarmte kent al deze bezwaren niet. Deze warmte is vergelijkbaar met de warmte van de zon. Willen we deze warmte in huis halen, dan kan dat met behulp van een tegelkachel.

Stralingswarmte van een tegelkachel bestaat uit langgolvige infraroodstraling, waardoor een gelijkmatige warmteverdeling ontstaat in de hele kamer. Ijzeren houtkachels veroorzaken n.l. kortgolvige infraroodstraling. Dit draagt minder ver, waardoor een flink temperatuurverschil kan ontstaan naarmate je verder van de kachel gaat.

Door deze infraroodstraling worden voorwerpen en dus ook mensen, verwarmd,
zonder dat lucht hierbij wordt gebruikt als medium voor warmte overdracht.
De luchttemperatuur is bij stralingswarmte dan ook enkele graden lager dan bij
convectiewarmte. Dit is ook de reden dat de eerdergenoemde bezwaren van
convectiewarmte geen rol spelen bij stralingswarmte.
Door de straling worden ook muren enigszins opgewarmd, waardoor deze minder koud
aanvoelen en een beetje als warmtebuffer fungeren.


Tegelkachels in Nederland
Onder tegelkachels verstaan we voor het gemak alle grote kachels van steenachtig
materiaal en die overwegend met hout gestookt worden. Dit kunnen de traditionele
Duitse of Oostenrijkse kachelofens zijn, maar ook gemetselde of gegoten kachels
en speksteenkachels.

In Scandinavië, Duitsland, Oostenrijk en Oost-Europa hebben tegelkachels al
eeuwenlang hun nut als ideale warmtebron bewezen. In Nederland is de tegelkachel
nooit echt in zwang geweest, al zijn er in ons land nog wel enkele oude tegelkachels
van Nederlands fabrikaat te vinden.

Dankzij de inspanning van o.a. de Stichting de Twaalf Ambachten in Boxtel begint de
belangstelling voor tegelkachels in ons land gestaag toe te nemen. Mensen gaan ook
steeds kritischer kijken naar de relatie tussen bouwen, wonen en gezondheid en
daarbij komt ook de tegelkachel in beeld.


De werking van een tegelkachel
Een tegelkachel is opgebouwd uit een grote massa van steenachtig materiaal.
Dit materiaal heeft de eigenschap dat het in korte tijd, veel warmte uit het
vuur en de rookgassen kan absorberen, waarna de warmte geleidelijk weer in de
kamer wordt gebracht.
De kachel werkt dus als een warmte-accumulator.Dit maakt de tegelkachel tot
een gebruikersvriendelijke warmtebron. Hij hoeft namelijk slechts 1 à 2 keer
per etmaal ± één uur gestookt te worden. De rest van de tijd brandt de kachel
niet en heb je er dus geen omkijken naar. Gedurende 12 tot 24 uur geeft hij
dan z'n weldadige warmte af. Ook trekt de kachel tijdens het grootste deel van
de tijd dus geen zuurstof uit de kamer. Alleen tijdens het stoken is het wel
van belang om te zorgen voor de aanvoer van verse lucht.


De tegelkachel en ons milieu
Bij het beoordelen van de milieugevolgen van verwarming, moeten we naar
verschillende zaken kijken die hieronder even op een rijtje worden gezet.

De meeste woningen in ons land worden verwarmd met fossiele brandstoffen
(steenkolen, aardolie en vooral aardgas), die in onze aardkorst ontstaan
zijn uit plantenresten van miljoenen jaren geleden. De winning van deze
brandstoffen brengt grote milieurisico's met zich mee. Bovendien zullen deze
brandstoffen eens opraken. Bij verbranding van deze brandstoffen komt o.a.
kooldioxide vrij die in dat verre verleden door de planten is vastgelegd.
Doordat wij zulke grote hoeveelheden fossiele brandstoffen verbranden, raakt de
balans tussen de produktie van kooldioxide bij verbranding en het vastleggen van
kooldioxide door planten verstoord. De hoeveelheid kooldioxide in de atmosfeer
neemt daardoor toe. Aangezien kooldioxide een broeikasgas is, neemt ook het
broeikaseffekt toe.

Bij het stoken van hout wordt natuurlijk ook kooldioxide geproduceerd. Het
verschil is echter dat bij een goed houtproduktiebeleid de geproduceerde
kooldioxide weer wordt vastgelegd bij de aanwas van nieuw hout.
Bovendien is de hoeveelheid CO2 die vrijkomt bij de verbranding van hout even
groot als wanneer dit hout op natuurlijke wijze in het bos zou vergaan.

Ideaal zou natuurlijk zijn als iedere houtstoker z'n eigen hout zou produceren,
maar dat is nu eenmaal niet voor iedereen weggelegd. Nu is een land als Nederland
veel te klein en te vol om alle inwoners van voldoende brandhout te voorzien.
Maar in Zweden bijvoorbeeld zou zoiets wel haalbaar zijn.

In tegenstelling tot ijzeren kachels branden tegelkachels zeer goed op snelgroeiende, lichte houtsoorten. Ook snoeihout en ongeverfd afvalhout zijn prima brandstoffen voor tegelkachels.

Naast de keuze van de brandstof zijn ook de verbrandingstechnieken en het rendement van de kachel van groot belang met het oog op het milieu.

Een tegelkachel heeft vaak een rendement van minstens 80%. Er zijn ook ijzeren kachels met een vrij hoog rendement verkrijgbaar, maar dit is meer een theoretisch rendement. In de praktijk zal zo'n kachel dat alleen halen als hij optimaal brandt. Dat wil zeggen op volle kracht en met voldoende luchttoevoer. Dit betekent dat het al snel te warm zal worden in de kamer. Daarom tempert men de luchttoevoer waardoor het vuur te weinig zuurstof krijgt. Het rendement gaat omlaag en er wordt minder warmte geproduceerd, maar meer rook en as. Ook de schoorsteen zal sneller vervuilen.

Een tegelkachel brandt, zoals gezegd, ± twee keer per etmaal één uur en dan alleen op volle kracht. Dit betekent dat het hoge rendement ook daadwerkelijk gehaald wordt. Doordat de stenen mantel van de tegelkachel het vuur als het ware isoleert ontstaat een zeer hoge verbrandingstemperatuur van over de 1000° C. Dit levert een zuinige en relatief schone verbranding op.

In de praktijk betekent dit:

een laag houtverbruik
relatief schone rookgassen
weinig as
minder vaak schoorsteenvegen
Na verbranding leggen de rookgassen nog een lange weg af door inwendige kanalen van de tegelkachel. Op deze manier kan er nog zoveel mogelijk warmte aan de rook worden onttrokken, opgeslagen in de massa van de kachel en vervolgens weer worden uitgestraald.

Tenslotte

Soms wordt als nadeel van tegelkachels naar voren gebracht dat ze zo moeilijk te regelen zijn. Op zich is dat waar. In de praktijk blijkt echter dat men door ervaring hier snel mee om leert gaan.
Je leert hoeveel hout je moet verstoken bij een bepaalde temperatuur. Ook leer je vooruit te zien als er een kille zomeravond verwacht wordt. In zo'n geval moet je al op tijd gaan stoken, omdat het vrij lang duurt voor een koude tegelkachel warm wordt. In het stookseizoen is dat geen probleem, want dan is een tegelkachel altijd warm. Als het te warm mocht worden kun je vrij gemakkelijk een binnendeur of een raampje open zetten, zonder dat het erg gaat tochten.

Dit artikel komt van de site www.pietdevriestegelkachels.nl.